Son yıllarda çocukların cinsel istismarının çok önemli bir halk sağlığı sorunu olduğu kabul edilmektedir. [1,2] Çocuğun cinsel istismarı, rıza yaşının altında bulunan bir çocuğun, cinsel açıdan olgun bir yetişkinin cinsel doyumuna yol açacak bir eylem içerisinde yer alması ya da bu duruma göz yumulması olarak tanımlanmaktadır. [3] Cinsel istismardan söz ederken bir çocuk ile bir erişkin arasındaki cinsel aktivite üzerinde durulmakla birlikte, iki çocuk arasındaki cinsel aktiviteler; yaş farkı dört yaş ve üstü olduğunda, küçük çocuğun zorlama ya da ikna ile cinsel haz amacı güden aktivitelere maruz bırakılması durumunda da cinsel istismar olarak ele alınır. Arada yaş farkı akranlar arasında doğal gelişim sürecinde gözlenen cinsel oyunları dışlamak için verilmektedir.[4]
Tablo.1. Pedofili DSM-IV-TR Tanı Ölçütleri [6]
A. En az 6 aylık bir süre boyunca, kişinin ergenlik dönemine girmemiş bir çocukla ya da çocuklarla (genellikle 13 yaşlarında ya da altında olanlarla) cinsel etkinlikte bulunma ile ilgili yoğun, cinsel yönden uyarıcı fantezilerinin, cinsel dürtülerinin ya da davranışlarının yineleyici bir biçimde ortaya çıkması.
B. Bu fanteziler, cinsel dürtüler ya da davranışlar klinik açıdan belirgin bir sıkıntıya ya da toplumsal, mesleki alanlarda ya da önemli diğer işlevsellik alanlarında bozulmaya neden olur.
C. Bu kişi en az 16 yaşındadır ve A Tanı Ölçütündeki çocuk ya da çocuklardan en az 5 yaş daha büyüktür.
Not: 12-13 yaşlarında biri ile cinsel ilişki sürdüren geç ergenlik dönemindeki bir kişiyi buraya katmayınız.
Cinsel Yönden Erkeklere İlgi Duyan
Cinsel Yönden Kızlara İlgi Duyan
Cinsel Yönden Her İki Cinse de İlgi Duyan
Ensestle Sınırlı ise
Tekeğilimli Tip (sadece çocuklara ilgi duyar)
Tekeğilimli Olmayan Tip
Pedofili ise kriminal ya da adli bir kavram değil, klinik bir tanıdır. Kriminal alanda kullanılan cinsel saldırı kavramı herhangi bir kişiye isteği dışında veya zor kullanarak yapılan cinsel eylemleri içermektedir.[5] DSM-IV-TR (Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve Sayımsal El Kitabı Gözden Geçirilmiş 4.Baskı) tanı ölçütlerine göre pedofili en az 6 aylık bir süre boyunca, kişide ergenlik dönemine girmemiş bir çocukla ya da çocuklarla cinsel etkinlikte bulunma ile ilgili yoğun, cinsel yönden uyarıcı fantezilerinin, cinsel dürtülerinin ya da davranışlarının yineleyici bir biçimde ortaya çıkması olarak tanımlanmıştır.
(Tablo.1). Kişinin, bu cinsel dürtülere göre davranmakta olması ya da bu kişinin cinsel dürtüleri ya da düşlemlerinin (fantezileri) belirgin bir sıkıntıya ya da kişilerarası sorunlara neden olması tanı için gerekli bulunmaktadır.
DSM-IV-TR tanı ölçütlerine göre pedofili tanısı konabilmesi için kişinin en az 16 yaşında olması ve cinsel etkinlikte bulunduğu çocuklardan en az beş yaş daha büyük olması gerekmektedir.[6] Pedofili hastalarının çocuğa cinsel ilgisinin genellikle ergenlik yıllarında ortaya çıktığı bildirilmektedir, ancak erişkin yaşta da gelişebildiğini gösteren veriler bulunmaktadır. Ergenlerde tanı koymada kişinin duygusal ve cinsel gelişim düzeyini dikkate almak gereklidir.[8] Belirli bir olay sonrasında pedofili tanısı düşünülüyorsa olayın kişinin
yargılama fonksiyonlarını etkileyecek mani gibi bir psikiyatrik rahatsızlık ya da madde kullanımı sırasında olup olmadığının değerlendirilmesi gerekmektedir.[9] Belirli bir eylem mevcut ve eşlik eden bir psikiyatrik rahatsızlık ya da madde kullanımı varsa kişinin daha önceki cinsel tercih, fantezi ve eylemleri dikkate alınmalıdır. Pedofili hastalarında hasta olmadığı ya da alkol madde kullanmadığı dönemlerde de çocuğa yönelik cinsel ilgi ve fanteziler bulunmaktadır.[10]
Bu yazıda cinsel istimar bağlamında pedofilinin yaygınlığı, klinik özellikleri, nedenleri ve tedavisi ele alınacaktır.
Çocuğa Yönelik Cinsel İstismarın Yaygınlığı
Çalışmalar incelendiğinde çocuklara yapılan cinsel istismarın yaygınlığı konusunda bildirilen oranlar büyük farklılıklar göstermektedir. Cinsel istismar sık rastlanan ve genelde yıllarca süren bir durum olmakla birlikte sıklıkla gizli kalmaktadır. Birçok çocuk, inanılmayacağı, eylem nedeniyle kendilerini suçlayacakları ve zarar görecekleri korkuları nedeniyle tekrar tekrar istismara maruz kalmaktadır. Bu nedenle çalışmalarda sadece bildirilen ya da bir şekilde açığa çıkan olguların sıklığı bildirildiği, gerçek yaygınlığın çok daha yüksek oranda olduğu ve olguların yalnızca %15’inin bildirildiği ya da açığa çıktığı tahmin edilmektedir. Çalışmalarda çocuklukta cinsel istismara maruz kalma sıklığının %10-40 olduğu, cinsel istismar kurbanlarının %53’ünün 14 yaşın altında olduğu bildirilmektedir.[11,12] Gelişmiş ülkelerde yapılan çalışmalarda çocuğa yönelik cinsel istismarın yaygınlığının sanıldığından çok daha fazla olduğu gösterilmiştir.
Amerika Birleşik Devletleri’ndeki (ABD) istatistikler kız çocukların %12-32’i, erkek çocukların ise %3 16’sının 18 yaşından önce cinsel istismara maruz kaldıklarını göstermektedir.[13,14] Ülkemizde çocuğa yönelik cinsel istismarın sıklığına ilişkin sağlıklı istatistik verileri ve araştırma sonuçları bulunmamaktadır.[15] Ancak Çocuk Koruma Kanunu ve yeni Türk Ceza Kanununun 2005 yılında yürürlüğe girmesinden itibaren cinsel istismarın istismara uğrayan birey, onların aileleri ve toplum üzerindeki ciddi sonuçlarına ilişkin farkındalığın önemli bir biçimde arttığı görülmektedir.[16]
Pedofilinin Yaygınlığı
Genellikle eylemlerini gizli yaptıkları ve tedaviye başvurmadıkları için pedofili olgularının yaygınlığını belirlemek mümkün olamamaktadır. Elde edilen verilerin çoğu adliyeye intikal etmiş olguların belirlenmesinden oluşmaktadır ve gerçek yaygınlığı göstermemektedir.[18] Pedofilik fantezisi olup eyleme geçirmeyen veya eyleme geçirip bildirilmeyenlerin oranlarını belirleme imkânı bulunmamaktadır. Bu alanda yapılan birçok çalışma pedofiliklerin işledikleri suçların seri halinde birçok çocuğa karşı olduğunu,
bunların çoğunun da adli mercilere yansımadığını ortaya çıkarmaktadır.[19,20]
Çocuklara cinsel istismarda bulunmanın tıbbi bir tanı olmadığı, çocuğa cinsel istismarda bulunan her bireyin de pedofilik olmadığı bilinmektedir. Aynı yaş grubu çocuklar arasında, zor kullanmadan, acı çekmeye ya da herhangi bir utanca sebep olmayan cinsel oyunlar çocukların kimlik arayışlarıyla ilgili masum araştırmalar olarak değerlendirildiğinden cinsel istismarla ayırımı önemlidir. Çocuğa yönelik cinsel istismarda bulunanların yaklaşık olarak yarısının bu tür eylemlerine ergenlik yıllarında başladığı bilinmektedir. Bu durum ergenlik yıllarında cinsel davranış bozukluğu gösteren bütün olguların erişkin yıllarında cinsel istismarda bulunacağını göstermese de, bu veriler ergenlik yıllarında çocuklara cinsel eylemde bulunulmasının sadece ergenlik yıllarında olmuş cinsel davranış bozukluğu olarak değerlendirilmemesi gerektiğine işaret etmektedir. Bu yaşlarda bir eylem tespit edildiğinde ergen için gerekli tedbirler alınıp, tedavi yöntemleri kullanılırsa erişkin yıllarında ortaya çıkabilecek ciddi sorunların önüne geçilebilir.[8,14] ABD verilerinde 12 yaş altı çocuklara yapılan cinsel istismarların %40’ının ergenler tarafından yapıldığı belirtilmiştir.[5] Abel ve Harlow çalışmalarında daha sonra pedofili tanısı alan kişilerin %40’ının ergenlik yıllarında çocuklara cinsel istismarda bulunma öyküsü olduğunu göstermişlerdir. Çocuklara cinsel istismarda bulunan kişilerin yaklaşık %88’inin hâlihazırda ya da gelecekte pedofili tanısı alacağı bildirilmektedir.[8,17]
Pedofilinin Klinik Özellikleri ile devam edecek yazı dizimiz.
Ayten Erdoğan
1 Doç. Dr., Zonguldak Karaelmas Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi AD
