{"id":50460,"date":"2024-01-31T23:29:11","date_gmt":"2024-01-31T20:29:11","guid":{"rendered":"https:\/\/imgazete.tr\/yalova-cinarcik\/?p=50460"},"modified":"2024-02-27T00:59:40","modified_gmt":"2024-02-26T21:59:40","slug":"doc-dr-baki-demirel-soylesi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/imgazete.tr\/yalova-cinarcik\/iktisat\/doc-dr-baki-demirel-soylesi\/","title":{"rendered":"Do\u00e7. Dr. Baki Demirel S\u00f6yle\u015fi"},"content":{"rendered":"

Hocam \u00f6ncelikle \u201cbiz de bunu \u00f6neriyoruz\u201d, \u201cbiz hep bunu savunduk\u201d derken bu c\u00fcmlelerdeki biz kim? Hangi d\u00fc\u015f\u00fcnce okuluna denk geliyor? Siz kimsiniz?<\/strong>
\nAsl\u0131nda biz kelimesini Heterodoks (Post Keynesian ve Marxist \u0130ktisat) \u00f6neriler ba\u011flam\u0131nda kullan\u0131yorum o biz kelimesini. 2017 y\u0131l\u0131ndan itibaren Post-Keynesyen iktisada yak\u0131n hissetmeye ba\u015flad\u0131m kendimi. \u00c7\u00fcnk\u00fc k\u00fcresel ekonomi ile ilgili tekelle\u015fme, gelir da\u011f\u0131l\u0131m\u0131ndaki bozukluk ve y\u00fcksek bor\u00e7lar gibi temel problemlerin \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcne ili\u015fkin ana ak\u0131m yakla\u015f\u0131m beni tatmin etmemeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Y\u0131lmaz Aky\u00fcz ve Korkut Boratav hocalar\u0131n s\u00f6yledikleri daha do\u011fru geliyordu bana. Daha sonra, Engin Y\u0131lmaz, Sabri \u00d6nc\u00fc, Oktay \u00d6zden, \u0130lhan D\u00f6\u011f\u00fcs ve Ali Alper Alemdar gibi farkl\u0131 \u015feyler s\u00f6yleyen adamlarla tan\u0131\u015ft\u0131m. Konu\u015ftuklar\u0131m\u0131z ve yazd\u0131klar\u0131 \u015feyler arad\u0131\u011f\u0131m \u00e7\u00f6z\u00fcme daha yak\u0131nd\u0131. Ger\u00e7e\u011fi aray\u0131\u015fta daha do\u011fru bir yol oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm Post Keynesian iktisad\u0131n. O biz kelimesinin i\u00e7inde bu arkada\u015flar\u0131n dedikleri de var yani. Tabi her konuda uzla\u015fam\u0131yoruz Yeni Keynesian birinin 2 y\u0131lda Post Keynesian oldum demesi zor ancak literat\u00fcr\u00fc okumaya devam ediyorum. Sevgili \u0130\u015faya \u00dc\u015f\u00fcr hocam\u0131z bilim ger\u00e7ek ger\u00e7ekli\u011fi aramakt\u0131r demi\u015fti. Doktora d\u00f6nemimdeki Monetarist adam, tezi bitirince Yeni Keynesian iktisada kendini daha yak\u0131n hissetmi\u015fti. \u015eimdi ise Post Keynesian okulun dediklerini ger\u00e7e\u011fe daha yak\u0131n buluyorum ancak elbette ger\u00e7e\u011fi arama \u00e7abam nihayete ermi\u015f de\u011fil ve devam ediyor.
\n\u201cSiz\u201d lerin ana ak\u0131m iktisattan fark\u0131 nedir?<\/strong>
\nAna Ak\u0131m iktisat\u00e7\u0131lar b\u00f6yle bir fark kalmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, bunun 30-40 y\u0131l \u00f6nceki tart\u0131\u015fmalar oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyorlar J San\u0131r\u0131m onlar Heterodoks olmaya ba\u015flad\u0131lar belki benim gibi eksiklik hissedenleri de vard\u0131r.
\nBenim \u00f6zellikle denge ve tam istihdam kavramlar\u0131na itiraz\u0131m var. \u0130ktisadi dengenin ola\u011fan bir durum oldu\u011funa inanm\u0131yorum. Denge istisnai bir durum ve ayr\u0131ca kararl\u0131 denge beklentisi de ger\u00e7ek\u00e7i g\u00f6z\u00fckm\u00fcyor. Sistem olarak kapitalizm buna izin vermiyor ve s\u00fcrekli kriz \u00fcretiyor. B\u00f6yle oldu\u011funda denge ya da kararl\u0131 denge i\u00e7eren an ak\u0131m modeller (DSGE gibi) ger\u00e7eklikten kopmaktad\u0131r bana g\u00f6re. Dengenin kararl\u0131 olmamas\u0131n\u0131n arkas\u0131nda \u00fcretim ve b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm ili\u015fkileri var ayn\u0131 zamanda kapitalist sistemin tekelci e\u011filimleri var. Piyasalar\u0131 aksak rekabet ya da tekel olarak kabul etti\u011finiz de ya da b\u00f6yle g\u00f6zlemledi\u011finizde tam istihdam varsay\u0131m\u0131n\u0131 da ele\u015ftirmeye ba\u015fl\u0131yorsunuz. Bu sizi Kalecki\u2019nin bu konudaki \u00e7\u0131kar\u0131mlar\u0131na g\u00f6t\u00fcr\u00fcyor.
\nBu ba\u011flamda ana ak\u0131m iktisatt\u0131n ihmal etti\u011fi efektif talep kavram\u0131 ile \u00fcretim-b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm ili\u015fkilerini ba\u011fda\u015ft\u0131rabiliyoruz. \u00c7\u00fcnk\u00fc efektif talebin iki bile\u015feni olan yat\u0131r\u0131m ve t\u00fcketimi bu sayede karlar ve \u00fccretlerle birle\u015ftirebiliyoruz. Yat\u0131r\u0131mlar ve krediler aras\u0131ndaki ili\u015fkiyi \u00e7\u00f6zd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczde ise para yarat\u0131m s\u00fcrecinin i\u00e7selli\u011fine yani \u201ci\u00e7sel para arz\u0131\u201d kavram\u0131na ula\u015f\u0131yoruz ki bu Heterodoks iktisad\u0131 Ortodoks\/Ana Ak\u0131m iktisattan ay\u0131ran en \u00f6nemli farkl\u0131l\u0131klardan bir di\u011feridir.
\nBir di\u011fer \u00f6nemli farkl\u0131l\u0131k olarak da, Heteredoks \u0130ktisad\u0131n, Ortodoks bireysel ajan modellerinin tutars\u0131zl\u0131\u011f\u0131 yerine ekonomik hayat\u0131n i\u015fleyi\u015finde kurumlar\u0131n rol\u00fcne daha fazla \u00f6nem vermesinden kaynaklanmaktad\u0131r diyebiliriz. Bu noktada Veblen ve Galbrait\u2019\u0131n katk\u0131lar\u0131n\u0131 \u00f6n plana \u00e7\u0131kartmak gerekiyor san\u0131r\u0131m.
\n\u0130ktisadi olaylar\u0131\/olgular\u0131 faydac\u0131 yakla\u015f\u0131mla a\u00e7\u0131klamak yerine \u00e7\u0131kar gruplar\u0131 aras\u0131ndaki ili\u015fkilerle a\u00e7\u0131klaman\u0131n daha ger\u00e7ek\u00e7i oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. B\u00f6ylece \u00f6rne\u011fin bir kurum olarak i\u015f\u00e7i sendikalar\u0131n\u0131n istihdam ve yoksulluk sorunlar\u0131n\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcnde etkin bir role sahip olabilece\u011fini kavrayabiliriz. Zira \u00fccretlerin belirlenmesi s\u00fcrecinde asl\u0131nda mal piyasas\u0131n\u0131n bir t\u00fcrev piyasas\u0131 olan emek piyasas\u0131nda ve emek talebi taraf\u0131ndan belirlendi\u011fini anlad\u0131\u011f\u0131n\u0131zda emek\u00e7ilerin sendika g\u00fcc\u00fcn\u00fcn bu s\u00fcre\u00e7te \u00e7ok \u00f6nemli role sahip olabildi\u011fini g\u00f6rebilirsiniz. Yani Ana Ak\u0131m iktisad\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn aksine bu sendikal g\u00fcce ba\u011fl\u0131 ortaya \u00e7\u0131kabilecek \u00fccret art\u0131\u015f\u0131 harcamalar yoluyla \/efektif talep art\u0131\u015f\u0131 sa\u011flayarak yat\u0131r\u0131m ve \u00fcretim art\u0131\u015f\u0131na neden olabilece\u011finden ayn\u0131 zamanda emek istihdam\u0131nda da art\u0131\u015fa yol a\u00e7abilecektir.
\nYine bir kurum olarak devletin \u00fcretim ve b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm ili\u015fkilerindeki rol\u00fc ana ak\u0131m taraf\u0131ndan olduk\u00e7a \u00f6nemsizle\u015ftirilmi\u015f ve hatta kan\u0131mca \u00f6zellikle az geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerin iktisadi kalk\u0131nmalar\u0131n\u0131n ters yola ba\u011f\u0131ml\u0131 (kalk\u0131nmaya ters) hale gelmesine yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Heterodoks iktisat, kamu yat\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131n d\u0131\u015flama yarataca\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcndeki Ortodoks g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn aksine \u00f6zel kesim karlar\u0131n\u0131 ve hane halk\u0131 gelirlerini art\u0131r\u0131c\u0131 \u00f6zelliklerini \u00f6n plana \u00e7\u0131kartmaktad\u0131r.
\nEn \u00f6nemli farkl\u0131l\u0131klardan bir di\u011feri ise ekonominin tarihsel bir s\u00fcre\u00e7 oldu\u011funun ana ak\u0131m taraf\u0131ndan ihmal edilmi\u015f olmas\u0131d\u0131r. Ortodoks iktisad\u0131n \u201cmant\u0131ksal zaman\u201d kavram\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131na Heterodoks \u201ctarihsel zaman\u201d kavram\u0131n\u0131 koymu\u015ftur. Bu kavram gelece\u011fin belirsizli\u011fini ve beklentilerin \u00f6nemini ortaya koymaktad\u0131r. Bu ba\u011flamda Heterodoks \u0130ktisat soyutlamac\u0131 de\u011fil ger\u00e7ek\u00e7idir. Yani Heterodoks iktisat ve daha \u00f6zelde Post Keynesian iktisat \u00e7\u0131kar gruplar\u0131n\u0131n tarihsel zaman i\u00e7indeki davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 analiz etmektedir. Tarihsel s\u00fcre\u00e7 i\u00e7erisinde ge\u00e7mi\u015f de\u011fi\u015ftirilemez, gelecek ise belirsizdir. Ancak hem ge\u00e7mi\u015f hem de gelece\u011fin belirsizli\u011fi \u015fimdiki zaman\u0131 etkilemektedir. \u0130ktisadi analizlerde bu tarihsel s\u00fcre\u00e7leri ve olayl\u0131 g\u00f6z ard\u0131 etmek kan\u0131mca ger\u00e7eklikten uzakla\u015fmaya yol a\u00e7maktad\u0131r.
\nTarihsel zaman-mant\u0131ksal zaman ay\u0131r\u0131m\u0131 Heterodoks \u2013Post Keynesian iktisat ve Ana Ak\u0131m \u0130ktisat aras\u0131nda metodolojik farkl\u0131l\u0131klara neden olmaktad\u0131r. Robinson bu farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131 Ana Ak\u0131m \u0130ktisat mant\u0131ksal zaman analizlerinin nedenselli\u011fe yer vermemesi ile a\u00e7\u0131klamaktad\u0131r. Robinson\u2019a g\u00f6re tarihsel zaman dikkate al\u0131nacak modellerde nedensellik ili\u015fkilerine yer verilmesi gerekmektedir.
\nBu asl\u0131nda denge modellerine kar\u015f\u0131 olu\u015fumuzun bir ba\u015fka nedenini olu\u015fturmaktad\u0131r. Mant\u0131ksal zaman i\u00e7erisinde kurulan denge modelleri tarihsel zaman\u0131n\u0131n herhangi bir an\u0131ndaki e\u015f anl\u0131 denklemlerden olu\u015fmaktad\u0131r. Oysa tarihsel zaman kavram\u0131 zaman\u0131n s\u00fcrekli ak\u0131p gitti\u011fini ve ge\u00e7mi\u015fin geri d\u00f6n\u00fclemez ve gelece\u011fin belirsiz oldu\u011funu savunmaktad\u0131r. Yani de\u011fi\u015ftirilemez bir ge\u00e7mi\u015ften belirsiz bir gelece\u011fe ak\u0131p giden bu s\u00fcre\u00e7 ayn\u0131 zamanda istatistiki olarak tahmin edilemez bir yap\u0131 g\u00f6stermektedir. Daha do\u011frusu istatistiki s\u0131namalar belirsiz gelece\u011fe ili\u015fkin do\u011fru sinyaller vermekten uzakt\u0131rlar. \u0130statistiki olarak tahmin edilemez bu belirsiz gelecek \u201cergodik olmama\u201d kavray\u0131\u015f\u0131yla ile a\u00e7\u0131klanmaktad\u0131r. \u00d6zetle iktisadi olaylar-ili\u015fkiler belirsizli\u011fin kabul\u00fc alt\u0131nda gelece\u011fin ge\u00e7mi\u015ften \u00e7\u0131kar\u0131lamayaca\u011f\u0131 ergodik olmayan bir s\u00fcre\u00e7 i\u00e7erisinde ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla mant\u0131ksal zamana dayal\u0131 stokastik denge modelleri (DSGE) bu ili\u015fkileri ve ger\u00e7ekli\u011fi a\u00e7\u0131klamaktan uzakt\u0131r.
\nPara teorisi ve para politikas\u0131 hakk\u0131nda do\u011fru bildi\u011fimiz yanl\u0131\u015flar neler size g\u00f6re?<\/strong>
\nBu asl\u0131nda olduk\u00e7a derin bir konu dilim d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcnce \u00f6zetlemek isterim. Para yaratma s\u00fcrecinin \u00fcretim ve b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm ili\u015fkilerinden kopuk bir \u015fekilde ve d\u0131\u015fsal olarak ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi fikrini ger\u00e7ek\u00e7i bulmuyorum. Para arz\u0131n\u0131n d\u0131\u015fsall\u0131\u011f\u0131 fikrine ka\u00e7\u0131\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131m\u0131n bir ba\u015fka nedeni de Merkez Bankas\u0131n\u0131n tekelci g\u00fcc\u00fcn\u00fcn ve bankalar\u0131n bankas\u0131 olma \u00f6zelli\u011finin ona y\u00fckledi\u011fi rolden kaynaklanmaktad\u0131r. Bunlar\u0131 biraz a\u00e7mak gerekiyor san\u0131r\u0131m.
\nPara arz\u0131n\u0131n i\u00e7selli\u011fi-d\u0131\u015fall\u0131\u011f\u0131 tart\u0131\u015fmas\u0131 yeni de\u011fildir k\u00f6keni 19. Y\u00fczy\u0131l bankac\u0131l\u0131k okulu-nakit okulu tart\u0131\u015fmalar\u0131na dayanmaktad\u0131r. Marx, Kalecki, Schumpeter ve Robinson gibi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler para arz\u0131n\u0131n yarat\u0131lmas\u0131nda kredilerin rol\u00fcn\u00fc \u00f6ne \u00e7\u0131kartm\u0131\u015flard\u0131r. Yani para arz\u0131n\u0131n i\u00e7sel oldu\u011fu ve kontrol edilemezli\u011fi vurgusu vard\u0131r.
\nBu ba\u011flamda para arz\u0131n\u0131n i\u00e7selli\u011fini, para arz\u0131n\u0131n kredi talebi taraf\u0131ndan belirlenmesi olarak tan\u0131mlamak yanl\u0131\u015f olmayacak diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Yani paray\u0131 bankalar kredi vererek yaratmaktad\u0131r. Bu noktada \u015fu soruyu sormak gerekiyor, peki kredi talebini kim belirliyor ya da bu kredi talebi kimden gelmektedir?
\nBunun cevab\u0131n\u0131 yat\u0131r\u0131m harcamalar\u0131 olarak verirsek kredi talebinin ya da para yarat\u0131m s\u00fcrecinin \u00fcretim ili\u015fkilerinden ve dolay\u0131s\u0131yla b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm ili\u015fkilerinden kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 rahatl\u0131kla s\u00f6yleyebiliriz. Post Keynesian iktisat\u00e7\u0131lar para arz\u0131n\u0131n i\u00e7selli\u011fini savunurken bu ili\u015fkilerden s\u00f6z etmektedirler. \u00dcretim ve yat\u0131r\u0131m s\u00fcrecinden ihtiya\u00e7 duyulan para ya da \u015f\u00f6yle diyelim yeni yat\u0131r\u0131mlar i\u00e7in duyulan bor\u00e7lanma ihtiyac\u0131n\u0131n parasal geni\u015flemede belirleyici fakt\u00f6r oldu\u011fu Post Keynesian iktisad\u0131n temel savlar\u0131ndan birisidir.
\nAna ak\u0131m iktisad\u0131n para arz\u0131n\u0131n d\u0131\u015fsall\u0131\u011f\u0131 varsay\u0131m\u0131n\u0131n temeli k\u0131smi rezerv bankac\u0131l\u0131\u011f\u0131na ve para \u00e7arpan\u0131n\u0131n kabul\u00fcne dayanmaktad\u0131r. K\u0131smi rezerv bankac\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n i\u015fleyi\u015f bi\u00e7imi Samuelson taraf\u0131ndan yaz\u0131lan Neo Klasik-Keynesian sentezi ortaya att\u0131\u011f\u0131 kitab\u0131nda yer almaktad\u0131r. Teorik k\u00f6klerini ise \u00f6d\u00fcn\u00e7 verilebilir fonlar teorisinde bulabiliriz. Bu g\u00f6r\u00fc\u015fe g\u00f6re bankalar mevduat toplay\u0131p toplad\u0131\u011f\u0131 mevduat\u0131n bir k\u0131sm\u0131 kar\u015f\u0131l\u0131k ay\u0131rd\u0131ktan sonra kredi veren kurumlard\u0131r. Yani bankalar tasarruf sahipleri ve yat\u0131r\u0131mc\u0131lar aras\u0131ndaki arac\u0131l\u0131k i\u015flevine sahiptirler.
\nOysa Post Keynesian iktisat hem para \u00e7arpan\u0131na hem de bankalar\u0131n arac\u0131 kurum rol\u00fcne itiraz etmektedir. Post Keynesian iktisat Merkez Bankas\u0131 paras\u0131ndan (parasal taban) para arz\u0131na do\u011fru oldu\u011fu s\u00f6ylenen nedenselli\u011fe itiraz etmektedir. Biraz \u00f6nce s\u00f6yledi\u011fim gibi para yarat\u0131m\u0131n\u0131 \u00fcretim ili\u015fkileri belirlemektedir. Yani nedenselli\u011fin y\u00f6n\u00fc kredi ihtiyac\u0131ndan parasal tabana do\u011frudur. Merkez Bankas\u0131 burada son \u00f6d\u00fcn\u00e7 veren olarak kredi geni\u015flemesine e\u015flik etmektedir. \u00d6zetle kredi talebi mevduatlar\u0131 belirlemekte ve parasal geni\u015flemeye neden olmaktad\u0131r. Para \u00e7arpan\u0131 yoktur para b\u00f6leni vard\u0131r demi\u015fti Sabri \u00d6nc\u00fc hoca J. Yani para, \u00fcretim s\u00fcrecinin bir nedeni de\u001fil sonucu olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmaktad\u0131r.
\nParasal geni\u015flemede Merkez Bankas\u0131n\u0131n rol\u00fc asl\u0131nda para piyasas\u0131n\u0131n monopol g\u00fcc\u00fc olarak fiyat\u0131 belirlemesiyle ilgilidir. Fiyattan kast\u0131m faiz oran\u0131d\u0131r. Yani para arz\u0131n\u0131 i\u00e7sel olarak kabul etti\u011fimizde faizi d\u0131\u015fsal olarak merkez Bankas\u0131 taraf\u0131ndan belirlendi\u011fini s\u00f6ylemi\u015f oluyoruz. Ortodoks \u00f6d\u00fcn\u00e7 verilebilir fonlar teorisinin s\u00f6yledi\u011finin aksine faiz fon arz ve talep edenlerin kesi\u015fti\u011fi noktada olu\u015fmay\u0131p Merkez Bankas\u0131 taraf\u0131ndan belirlenmektedir. Mevduat faizleri MB politika faizine yak\u0131n olurken kredi faizleri politika faizinin \u00fczerine konulan mark-up ile olu\u015fmaktad\u0131r. Evet yanl\u0131\u015f duymad\u0131n\u0131z, bankalar arac\u0131 kurum de\u011fildir aksine para yaratan-\u00fcreten kurumlard\u0131r ve kredinin fiyat\u0131n\u0131 ortalama maliyet (MB ortalama fonlama maliyeti) + mark up ile belirlemektedirler. Burada mark up piyasa g\u00fcc\u00fcn\u00fc ifade etmektedir.
\n\u00d6d\u00fcn verilebilir fonlar teorisi ile ilgili bir ba\u015fka \u00e7eli\u015fkide yat\u0131r\u0131m yapanlar\u0131n ve tasarruf edenlerin farkl\u0131 ki\u015filer oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcncesine dayanmaktad\u0131r. Oysa i\u015f\u00e7ilerin t\u00fcm \u00fccretlerini t\u00fckettiklerini kabul edersek tasarruf edenlerin yine yat\u0131r\u0131m yapan kapitalistler oldu\u011funu s\u00f6ylemek yanl\u0131\u015f olmayacakt\u0131r. Bu ko\u015fullarda faiz piyasa g\u00fc\u00e7lerinin belirledi\u011fi bir de\u011fer ya da veri olmay\u0131p bir b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm de\u011fi\u015fkeni olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla Merkez Bankas\u0131 taraf\u0131ndan d\u0131\u015fsal olarak belirlenen faiz oran\u0131 \u00fcretim ve b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm ili\u015fkilerini etkileyen de\u011fi\u015fkendir diyebiliriz.
\n\u015eimdi Merkez Bankas\u0131n\u0131n rol\u00fcne gelebiliriz san\u0131yorum. Kestirmeden s\u00f6yleyeyim ben Merkez Bankas\u0131n\u0131n temel g\u00f6revi fiyat istikrar\u0131d\u0131r g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne kat\u0131lm\u0131yorum. Merkez Bankas\u0131n\u0131n biricik g\u00f6revinin finansal istikrar oldu\u011funu y\u00f6n\u00fcndeki Post Keynesian g\u00f6r\u00fc\u015fe sahibim.
\n\u00c7\u00fcnk\u00fc Merkez Bankalar\u0131 asl\u0131nda tam da bu g\u00f6rev i\u00e7in olu\u015fturulmu\u015f kurumlard\u0131r. Bankalara bankac\u0131l\u0131k etmelidirler. Esas g\u00f6revleri finansal istikrars\u0131zl\u0131\u011f\u0131 \u00f6nlemektir.
\nE\u011fer para arz\u0131n\u0131n d\u0131\u015fsal yani Merkez Bankas\u0131 taraf\u0131ndan belirlendi\u011fini kabul ederseniz paran\u0131n miktar kuram\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak enflasyonun parasal bir olgu oldu\u011funu rahatl\u0131kla s\u00f6yleyebilirsiniz ve bunu yaparken, faizin b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm \u00fczerindeki ve \u00fcretim s\u00fcrecinin para yaratmadaki rollerini g\u00f6z ard\u0131 etmi\u015f olursunuz.
\nBu noktada Kaldor ve Minsky\u2019nin \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 bize \u0131\u015f\u0131k tutmaktad\u0131r. Kaldor, Parasalc\u0131lar\u0131n istikrarl\u0131 parasal geni\u015fleme \u00f6nerisine (Friedman Kural\u0131) kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. \u00d6ncelikle Merkez Bankas\u0131n\u0131n \u00fcretim ve para arz\u0131 aras\u0131nda b\u00f6yle bir dengeyi d\u0131\u015fsal olarak belirlemesi zordur. \u00c7\u00fcnk\u00fc kapitalizmin kar g\u00fcd\u00fcs\u00fc bu kar\u0131 belirleyen en \u00f6nemli fakt\u00f6r olan yat\u0131r\u0131mlar\u0131 cezbetmektedir. Yat\u0131r\u0131m talebi artt\u0131k\u00e7a kredi talebi de artacakt\u0131r ve bu parasal geni\u015flemede Merkez Bankas\u0131 parasal kurala ba\u011fl\u0131 olarak son \u00f6d\u00fcn\u00e7 veren g\u00f6revini yerine getirmez ise bankac\u0131l\u0131k sistemi \u00fczerinde b\u00fcy\u00fck bir g\u00fcvensizlik ve finansal istikrars\u0131zl\u0131k olu\u015fturacakt\u0131r.
\nFinansal istikrars\u0131zl\u0131k durumu bence en iyi a\u00e7\u0131klayan ki\u015fi Minsky\u2019dir. Minsky ekonomilerin geni\u015fleme evresinin asl\u0131nda finansal istikrars\u0131zl\u0131\u011f\u0131n temelinin at\u0131ld\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemler oldu\u011funu s\u00f6ylemektedir. Geni\u015fleme d\u00f6nemlerinde g\u00fcvenli yat\u0131r\u0131mlar ihmal edilerek daha riskli olacak bi\u00e7imde Spek\u00fclatif hatta Ponzi finansman bi\u00e7imleri ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Gelece\u011fin belirsiz oldu\u011funu, yat\u0131r\u0131mlar\u0131n en \u00f6nemli belirleyicisinin kar beklentileri oldu\u011funu kabul edersek, gelece\u011fin bu belirsizli\u011fi alt\u0131nda (gelecekte) elde edilen karlar ge\u00e7mi\u015fteki bor\u00e7lar\u0131 (kredileri) kar\u015f\u0131lamad\u0131\u011f\u0131 zaman finansal istikrars\u0131zl\u0131k ve krizler ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. E\u011fer bir ekonomide geni\u015fleme d\u00f6nemlerinde spek\u00fclatif ve ponzi finansman bi\u00e7imleri artm\u0131\u015fsa daralma d\u00f6nemlerinde finansal krizlerin \u00e7\u0131kmas\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olmaktad\u0131r. Minsky finansal sistemin do\u011fas\u0131 gere\u011fi istikrars\u0131z oldu\u011funu savunmaktad\u0131r. Ona g\u00f6re bu istikrars\u0131zl\u0131\u011f\u0131n kayna\u011f\u0131 yat\u0131r\u0131m, yat\u0131r\u0131m\u0131n finansman bi\u00e7imi ve bor\u00e7 ili\u015fkilerindedir.
\nMinsky\u2019nin s\u00f6yledi\u011fi bi\u00e7imde finansal sistemin do\u011fas\u0131 gere\u011fi istikrars\u0131zl\u0131\u011f\u0131 Merkez Bankas\u0131n\u0131n temel rol\u00fcn\u00fcn finansal istikrar olmas\u0131n\u0131n bana g\u00f6re en temel nedenidir. \u015eunu da s\u00f6ylemek istiyorum, gerek 2008 krizi gerekse ondan \u00f6nce meydana gelen 1997 Asya krizi fiyat istikrar\u0131n\u0131n finansal istikrar\u0131n garantisi olmayaca\u011f\u0131n\u0131 bize g\u00f6stermi\u015ftir.
\nO zaman Ortodoks ekonominin neden Merkez Bankas\u0131na fiyat istikrar\u0131 rol\u00fc bi\u00e7ti\u011fi \u00fczerinde iyi d\u00fc\u015f\u00fcnmek gerekiyor. \u00d6ncelikle, fiyat istikrar\u0131, b\u00fcy\u00fcme-istihdam gibi ama\u00e7lar tek ba\u015f\u0131na Merkez Bankalar\u0131n\u0131n alt\u0131ndan kalkamayaca\u011f\u0131 ve maliye politikas\u0131 e\u015fg\u00fcd\u00fcm\u00fcne ihtiya\u00e7 duyduklar\u0131 g\u00f6revlerdir. Di\u011fer yandan Merkez Bankalar\u0131na fiyat istikrar\u0131 rol\u00fcn\u00fcn verilmesi 1980\u2019li y\u0131llarda Monetarizmin y\u00fckseli\u015fi ve sermaye hareketlerinin serbestli\u011fini savunan Washington Uzla\u015f\u0131s\u0131 ile birlikte \u00f6nem kazanm\u0131\u015ft\u0131r diyebiliriz. Bu asl\u0131nda yabanc\u0131 sermaye i\u00e7in kur riski ta\u015f\u0131mayan ekonomik yap\u0131 istenmesi anlam\u0131na da gelmektedir. \u00c7ok derin tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 gereken bir konu asl\u0131nda ancak \u015funu s\u00f6ylemek istiyorum 1980\u2019li y\u0131llardan g\u00fcn\u00fcm\u00fcze fiyat istikrar\u0131 hedefi, \u00fccretlerin bask\u0131lanmas\u0131, yoksulluk art\u0131\u015f\u0131-orta s\u0131n\u0131f\u0131n yok olu\u015fu ve artan i\u015fsizlikle sonu\u00e7lanm\u0131\u015ft\u0131r. Nerdeyse geri kalm\u0131\u015f-geli\u015fmi\u015f t\u00fcm ekonomiler ard\u0131 ard\u0131na finansal krizlerle kar\u015f\u0131la\u015fm\u0131\u015flard\u0131r ve bu durumun tek kazanan\u0131 finans kapital olmu\u015ftur. \u00d6zellikle \u00f6\u011frenci arkada\u015flar\u0131n kontrols\u00fcz sermaye hareketlerinin \u00fclke ekonomilerinde ve az geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerde ne gibi tahribata yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 konusunda Y\u0131lmaz Aky\u00fcz hocan\u0131n yaz\u0131lar\u0131n\u0131 okumalar\u0131n\u0131 \u015fiddetle tavsiye ediyorum.
\nT\u00fcrkiye\u2019nin \u00e7ok \u00f6v\u00fcn\u00fclen 2002-2008 ve 2010-2015 d\u00f6nemi bug\u00fcnk\u00fc istikrars\u0131zl\u0131k ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclemez bor\u00e7 ili\u015fkilerinin temelinin at\u0131ld\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemdir diyebiliriz. Ben Ortodoks iktisad\u0131n aksine Merkez Bankas\u0131n\u0131n finansal istikrara odaklanarak ayn\u0131 zamanda fiyat istikrar\u0131 sa\u011flanmas\u0131 konusunda maliye politikas\u0131na da destek olabilece\u011fini s\u00f6ylemek istiyorum. Evet, fiyat istikrar\u0131 konusunda maliye politikas\u0131 para politikas\u0131na de\u011fil, para politikas\u0131 maliye politikas\u0131na destek olmal\u0131d\u0131r.
\nAsl\u0131nda bu \u00e7ok kolay anla\u015f\u0131labilir bir durumdur. Merkez Bankas\u0131 paran\u0131n maliyetini (faizi) belirler. Yani bunu belirleyerek kredilerin a\u015f\u0131r\u0131 geni\u015flemesinin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ebilir. T\u00fcrkiye\u2019de son birka\u00e7 aydaki g\u00f6zlemlerimiz de bunu g\u00f6stermektedir. Kredi geni\u015flemesinin te\u015fvik edildi\u011fi yaz aylar\u0131nda %50\u2019lere varan kredi b\u00fcy\u00fcmesi hem enflasyona art\u0131\u015f\u0131na hem de cari a\u00e7\u0131k art\u0131\u015f\u0131na neden olmu\u015ftu. Ekonomi s\u00fcrd\u00fcr\u00fclemez enflasyon-kur sarmal\u0131na s\u00fcr\u00fcklenmekteydi. TCMB politika faiz oran\u0131n\u0131 art\u0131rarak kredi geni\u015flemesinin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7meyi ba\u015fard\u0131. Elbette sadece parasal tedbirlerle fiyat istikrar\u0131 hedefine ula\u015faca\u011f\u0131n\u0131, T\u00fcrkiye ekonomisinin y\u0131llara yayg\u0131n bor\u00e7 ve b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm sorunlar\u0131na \u00e7\u00f6z\u00fcm getirece\u011fini ve istikrarl\u0131 b\u00fcy\u00fcme ko\u015fullar\u0131na ula\u015f\u0131labilece\u011fini s\u00f6ylemek safl\u0131k olur. Bunun i\u00e7in ekonomide ve pek \u00e7ok alanda b\u00fcy\u00fck d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcme (Ortodoks yap\u0131sal reform \u00f6nerilerini \u00e7\u00f6pe atarak) ihtiya\u00e7 var. Tabi ayn\u0131 zamanda do\u011fru bi\u00e7imde uygulanacak maliye politikas\u0131 tedbirlerine J
\nSon olarak \u015funu da belirtmek istiyorum. Finansal istikrar\u0131n sa\u011flanmas\u0131nda merkez Bankas\u0131 b\u00fct\u00fcn ara\u00e7lara sahip olmal\u0131d\u0131r. TCMB, BDDK\u2019n\u0131n sahip oldu\u011fu t\u00fcm ara\u00e7lara ve yetkilere sahip olmal\u0131d\u0131r. \u0130ki kurum aras\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir e\u015f g\u00fcd\u00fcm sorunu oldu\u011funu \u00e7ok fazla tecr\u00fcbe ettik san\u0131yorum.
\n4) Bankalar\u0131n kamuya ait olmas\u0131 hatta tek bir banka olmas\u0131n\u0131 savunuyorsunuz. Bunu biraz a\u00e7ar m\u0131s\u0131n\u0131z?
\nBu benim de\u011fil Sabri \u00d6nc\u00fc hocan\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc ben daha farkl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum fakat tek banka fikrinde ilgimi \u00e7eken bir ayr\u0131nt\u0131 var daha do\u011frusu okudu\u011fum bir makalenin sonucunu tek banka fikriyle uyumla\u015ft\u0131rabiliyorum san\u0131r\u0131m.
\nEsas\u0131nda tek banka fikri Lenin taraf\u0131ndan ortaya at\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r ancak Sabri hoca ondan ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak bunu ifade etmi\u015ftir ya da sonradan Lenin\u2019in s\u00f6yledikleri ile kendi s\u00f6yledikleri aras\u0131nda benzerlik oldu\u011funu n fark\u0131na varm\u0131\u015ft\u0131r diyebiliriz. Tek banka fikri asl\u0131nda kamuya ait b\u00fcy\u00fck bir banka demek de\u011fildir. Bu tek banka kamusal bir bankad\u0131r. Yani bankan\u0131n sahibi halk\u0131n kendisidir. Bankan\u0131n her belde de yine belde sakinlerinin ortak oldu\u011fu k\u00fc\u00e7\u00fck \u015fubeleri olacakt\u0131r. Bu asl\u0131nda k\u00fc\u00e7\u00fck giri\u015fimcilerin ya da b\u00f6lgesel KOB\u0130\u2019lerin \u00f6zellikle durgunluk d\u00f6nemlerinde daha kolay krediye ula\u015fmalar\u0131n\u0131 sa\u011flayabilecek bir olu\u015fumdur. B\u00f6ylece finansal istikrar\u0131n sa\u011flanmas\u0131 da daha kolay olabilecektir. \u00dclkenin ihtiya\u00e7 duydu\u011fu ve b\u00fcy\u00fck finansman gerektiren yat\u0131r\u0131mlar ise bu bankan\u0131n merkez \u015fubesinden krediye ula\u015fabilecektir. Tabi bu fikir, b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde \u00f6zel sekt\u00f6r\u00fcn ve \u00fccretli eme\u011fin olmad\u0131\u011f\u0131 sosyalist ekonomilerde ya da devlet kapitalizminin uyguland\u0131\u011f\u0131 \u00fclkelerde ge\u00e7erli olabilecek bir fikir gibi geliyor bana ama yine de Sabri Hocay\u0131 k\u0131zd\u0131rmayal\u0131m.
\nTek banka fikrine dayal\u0131 olmasa da onu destekleyebilecek bir makale okumu\u015ftum ge\u00e7enlerde. Makale, KOB\u0130\u2019lerin b\u00fcy\u00fck bankalardan kredi bulmakta g\u00fc\u00e7l\u00fck \u00e7ekerken yerel bankalara daha kolay ula\u015fabildiklerini s\u00f6yl\u00fcyordu o \u00e7al\u0131\u015fma. Bu tabi yukar\u0131da ifade etti\u011fim gibi tek bankan\u0131n yerel \u015fubeleri i\u00e7inde ge\u00e7erli olabilecektir. Bu \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n k\u00fcnyesini sevgili \u00c7i\u011fdem hoca ile payla\u015faca\u011f\u0131m.
\nMakalenin k\u00fcnyesi: Mkhaibe ve Werner (2021) The relationship between bank size and the propensity to lend to small firms: New empirical evidence from a large sample. Journal of International Money and Finance<\/strong>
\nBurada dikkate ederseniz Merkez Bankas\u0131 hi\u00e7 konu\u015fulmuyor. Yani tek bankan\u0131n oldu\u011fu bir ekonomide Merkez Bankas\u0131ndan s\u00f6z etmek anlams\u0131z olacakt\u0131r. Peki ne oldu k\u0131smi rezerv bankac\u0131l\u0131\u011f\u0131na ya da fiyat istikrar\u0131 g\u00f6revine. Fiyat istikrar\u0131 i\u00e7in Merkez Bankas\u0131na ihtiya\u00e7 yok galiba. Ya da \u015f\u00f6yle bir nedensellik y\u00f6n\u00fcn\u00fcn finansal istikrardan fiyat istikrar\u0131na do\u011fru oldu\u011funu s\u00f6ylemek daha do\u011fru olur kan\u0131s\u0131nday\u0131m.
\nBenim bu konuda ki\u015fisel g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcm bankac\u0131l\u0131k sisteminin spesifik g\u00f6revlere sahip kamusal bankalardan olu\u015fmas\u0131 y\u00f6n\u00fcnde. Kamu bankas\u0131 de\u011fil de kamusal banka olmal\u0131d\u0131r s\u00f6ylemimin nedeni ise kamu bankalar\u0131n\u0131n politikac\u0131lar\u0131n elinde bahsetti\u011fim spesifik g\u00f6revlerden ve verimlilikten uzakla\u015faca\u011f\u0131na dair endi\u015fem yatmaktad\u0131r. Kamusal banka tan\u0131m\u0131m ise \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n\u0131n ayn\u0131 zamanda bankan\u0131n orta\u011f\u0131 olaca\u011f\u0131 bir kurumsal yap\u0131y\u0131 ifade etmektedir. Spesifik g\u00f6revlerden kast\u0131m \u00f6rne\u011fin Ziraat Bankas\u0131n\u0131n sadece tar\u0131msal yat\u0131r\u0131mlar\u0131 destekleyecek bi\u00e7imde g\u00f6revlendirilmesi gibi bir durumumdur.
\nBir de k\u00fcresel bankalar\u0131n faaliyetlerinin daha do\u011frusu k\u00fcresel bankalar\u0131n bankac\u0131l\u0131k sistemi i\u00e7erisindeki a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131n minimum seviyede olmas\u0131 gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Bu bankalarda k\u00fcresel bankac\u0131l\u0131k i\u015flemlerinde bulunmal\u0131 ve yurt i\u00e7i bankac\u0131l\u0131k faaliyetlerinden ayr\u0131 tutulmal\u0131d\u0131rlar. \u00c7\u00fcnk\u00fc Linda Goldberg\u2019in \u201cBanking Globalization\u201d makalesinde de belirtti\u011fi gibi k\u00fcresel bankalar\u0131n bulunduklar\u0131 \u00fclkelerde s\u0131cak para-kur istikrars\u0131zl\u0131\u011f\u0131 yaratarak finansal istikrars\u0131zl\u0131\u011f\u0131n en \u00f6nemli kayna\u011f\u0131n\u0131 olu\u015fturduklar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Bir \u00fclkenin bankac\u0131l\u0131k sisteminde yabanc\u0131 bankalar\u0131n a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 ne kadar fazla ise finansal krizle kar\u015f\u0131la\u015fma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 da o kadar y\u00fcksektir bana g\u00f6re.<\/p>\n

Maliye politikas\u0131 niye \u00f6nemlidir? Uzun s\u00fcredir Para politikas\u0131n\u0131n g\u00f6lgesinde kalan Maliye politikas\u0131 eski \u015fa\u015fal\u0131 g\u00fcnlerine d\u00f6ner mi sizce?<\/strong>
\nBurada s\u00f6yleyeceklerim Heteredoks \u0130ktisat i\u00e7inde bile tart\u0131\u015fmal\u0131 olan \u015feyler. Maliye Politikas\u0131n\u0131n \u00f6nemi ya da enflasyon, i\u015fsizlik ve b\u00fcy\u00fcme gibi makro temellerin istikrar\u0131 i\u00e7in maliye politikas\u0131n\u0131n gereklili\u011fi veya temel belirleyici oldu\u011fu noktas\u0131nda \u00e7ok net bir uzla\u015f\u0131 oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmekle birlikte uygulaman\u0131n nas\u0131l oldu\u011fu konusunda kendi i\u00e7imizde tart\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z a\u00e7\u0131k bir ger\u00e7ek.
\n\u00d6ncelikle enflasyonun adaletsiz bir vergi oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Enflasyon toplanmayan vergidir. Hem de olduk\u00e7a adaletsiz bir vergidir. Gelir da\u011f\u0131l\u0131m\u0131n\u0131n bozulmas\u0131na neden olur. Bu konuda d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcklerim Modern Para Teorisinin (MPT\/MMT) dediklerine yak\u0131n \u015feyler. Onlardan farkl\u0131 olarak sistem b\u00f6yle i\u015fliyor ya da maliye politikas\u0131 b\u00f6yle uygulan\u0131yor demiyorum b\u00f6yle yap\u0131lmas\u0131 daha do\u011fru olur diyorum.
\n\u015eunu s\u00f6yl\u00fcyorum, kamu-devlet (fark\u0131n\u0131 biliyorum) \u00f6nce vergi toplar sonra harcama yapar. Vergilerin nedeni de kamu harcamalar\u0131 i\u00e7in kaynak toplam de\u011fildir. Yani devlet memurlar\u0131 i\u00e7in s\u00f6ylenen bizim vergilerimizle maa\u015f al\u0131yorsunuz s\u00f6z\u00fc koca bir sa\u00e7mal\u0131k, tam bir \u015fehir efsanesi J
\nMaliye politikas\u0131 neden \u00f6nemlidir sorusunun cevab\u0131n\u0131n iki boyutu var; Birincisi maliye politikas\u0131 fiyat istikrar\u0131 i\u00e7in \u00f6nemlidir. \u0130kincisi maliye politikas\u0131 istikrarl\u0131 ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir b\u00fcy\u00fcme i\u00e7in \u00f6nemlidir.
\nFiyat istikrar i\u00e7in \u00f6nemlidir derken b\u00fct\u00e7e disiplininden ya da mali alandan s\u00f6z etmiyorum. Dedi\u011fim gibi devlet \u00f6nce harcama yapar. Kamu harcamalar\u0131 parasal geni\u015fleme yarat\u0131r. Bu parasal geni\u015fleme vergilerle emilir\/azalt\u0131l\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc h\u00fck\u00fcmetin\/kamunun harcama yaparak piyasa enjekte etti\u011fi para ayn\u0131 zamanda vergilerin \u00f6denmesinde de kullan\u0131l\u0131r. Yeterince vergi toplayamazsan\u0131z ya da vergi toplama bi\u00e7iminiz, toplad\u0131\u011f\u0131n\u0131z vergilerin kompozisyonu dolayl\u0131 vergilere dayan\u0131yorsa o zaman kamu harcamalar\u0131n\u0131n enflasyon yaratmas\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olacakt\u0131r. Bu y\u00fczden enflasyon toplanamayan vergilerin sonucu a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kan haks\u0131z vergidir. Burada dolayl\u0131 vergilerin toplam i\u00e7indeki a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131n fazla olmas\u0131n\u0131n iki temel s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131 vard\u0131r. Birincisi dolayl\u0131 vergiler gelir adaletsizli\u011fi yaratmaktad\u0131r. \u00d6zellikle temel t\u00fcketim mallar\u0131ndan al\u0131nan dolayl\u0131 vergilerin y\u00fcksek olmas\u0131 gelir da\u011f\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 daha da bozacakt\u0131r. \u0130kinci olarak dolayl\u0131 vergilerde art\u0131\u015f MB kontrol edemedi\u011fi mal gruplar\u0131n\u0131n fiyatlar\u0131n\u0131n y\u00fckselmesine neden olarak enflasyonu y\u00fckseltebilir.
\nKamu harcamalar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fcme \u00fczerindeki etkisine bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda Ana Ak\u0131m iktisad\u0131n savunduklar\u0131n\u0131n aksine \u015feyler s\u00f6yleyebiliyoruz. \u00d6rne\u011fin d\u0131\u015flama etkisinin ancak verimsiz kamu harcamalar\u0131 ile a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kabilece\u011fini s\u00f6yleyebilirim. Yani burada dedi\u011fim \u015fey kamunun itibardan tasarruf etmemesiJ ya da israf diyebiliriz, bizi b\u00f6yle bir sonuca g\u00f6t\u00fcrebilir.
\nDevletin ve d\u0131\u015f sekt\u00f6r\u00fcn i\u00e7inde bulundu\u011fu a\u00e7\u0131k ekonomide kamu a\u00e7\u0131klar\u0131 ve cari fazla \u00f6zel sekt\u00f6r karl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 art\u0131racak unsurlard\u0131r. \u00d6zel sekt\u00f6r yat\u0131r\u0131mlar\u0131 ve kapitalistlerin t\u00fcketimi de yine \u00f6zel sekt\u00f6r karl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 artt\u0131racakt\u0131r. Kamu harcamalar\u0131n\u0131n ve verimli kamu yat\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131n d\u0131\u015flama etkisi yaratmas\u0131 bir kenara \u00f6zel kesim yat\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131 te\u015fvik edece\u011fini ve karlar\u0131 art\u0131rmak suretiyle \u00f6zel kesim yat\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131 art\u0131raca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Bir de \u015fu var devlet \u00f6zel sekt\u00f6r\u00fcn verimli bulmad\u0131\u011f\u0131 ama gerek teknoloji geli\u015fi gerekse sosyal fayda a\u00e7\u0131s\u0131ndan gerekli olan alanlara yat\u0131r\u0131m yapmal\u0131d\u0131r. Gerekti\u011finde talebin d\u00fc\u015f\u00fck oldu\u011fu b\u00f6lgelerde kamu \u00fcretimde yer almal\u0131d\u0131r. D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclenin tam aksine kamu yat\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131n artmas\u0131 ulusal tasarruflar\u0131 da art\u0131racakt\u0131r.
\nToparlayacak olursa ve bunu konu\u015ftuklar\u0131m\u0131z\u0131 T\u00fcrkiye Ekonomisi \u00fczerinde de\u011ferlendirirsek Ortodoks g\u00f6r\u00fc\u015flerin aksine \u00e7\u0131kar\u0131mlarda bulunabiliriz. \u00d6ncelikle enflasyonla m\u00fccadelede do\u011fru vergi politikas\u0131yla maliye politikas\u0131 \u00f6n plana \u00e7\u0131kart\u0131lmal\u0131d\u0131r. Finansal sekt\u00f6r i\u00e7in risk olu\u015fturan bor\u00e7lar silinmelidir. Bor\u00e7lar\u0131n silinmesi en yoksul kesimden ba\u015flanmal\u0131d\u0131r. Hane halk\u0131 bor\u00e7lar\u0131, \u00e7ift\u00e7i bor\u00e7lar\u0131 ve KOBI bor\u00e7lar\u0131 \u00f6ncelikli tasfiye edilmelidir. Kamu bor\u00e7lar\u0131 de\u011fil \u00f6zel kesim bor\u00e7lar\u0131 esas problemdir ve finansal istikrars\u0131zl\u0131\u011f\u0131n kayna\u011f\u0131 onlard\u0131r. \u0130kinci olarak kamu verimli alanlara yat\u0131r\u0131m yapmal\u0131d\u0131r. Cari a\u00e7\u0131\u011f\u0131n kapat\u0131lmas\u0131nda, ithal ikameci sekt\u00f6rlere a\u011f\u0131rl\u0131k vermeliyiz. Bu durumda kamu teknoloji yo\u011fun, bilgi yo\u011fun alanlara yat\u0131r\u0131m yapmal\u0131d\u0131r. Tar\u0131m mutlaka desteklenmeli ve devlet tar\u0131msal arac\u0131l\u0131k zincirinin k\u0131salt\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flamal\u0131d\u0131r. Bu ba\u011flamda Kooperatif\u00e7ilik Te\u015fvik desteklenmelidir. Baz\u0131 temel ihtiya\u00e7lar\u0131n \u00fcretiminde kamu rol almal\u0131d\u0131r. Tah\u0131l, et, s\u00fct, yumurta gibi alanlarda kamu \u00fcretimi olmal\u0131d\u0131r.
\nEnflasyonla m\u00fccadelede kemer s\u0131kma politikalar\u0131n\u0131n yanl\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurgulamak isterim, gelir da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 ve \u00fcretimi daha fazla bozacak bu t\u00fcr uygulamalar enflasyonla m\u00fccadele ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir b\u00fcy\u00fcme i\u00e7in sorunludur engel te\u015fkil ederler.
\nHeterodoks bir iktisat\u00e7\u0131 olarak d\u0131\u015fland\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131, yeterince sesinizi duyuramad\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor musunuz? Yan\u0131t\u0131n\u0131z evetse bunun nedenlerini d\u00fcnya ve T\u00fcrkiye a\u00e7\u0131s\u0131ndan de\u011ferlendirebilir misiniz?<\/strong>
\nFarkl\u0131 fikirler egemen anlay\u0131\u015f i\u00e7in her zaman itici gelmi\u015ftir. \u00c7\u00fcnk\u00fc farkl\u0131 fikirlerin yayg\u0131nla\u015fmas\u0131 ve genel kabul g\u00f6rmesi egemen anlay\u0131\u015f\u0131n egemen kalmas\u0131n\u0131 engelleyecektir. Di\u011fer yandan, gerek finansal kapitalin mevcut kazan\u0131mlar\u0131n\u0131 devam ettirebilmesi gerekse mevcut tekellerin ve k\u00fcresel rant aktar\u0131m\u0131n\u0131n oldu\u011fu gibi s\u00fcrmesi i\u00e7in bu egemen\/ana ak\u0131m fikirler egemen kalmal\u0131d\u0131r.
\nBu fikirlerin egemen kalmas\u0131 ise \u00fcniversitelerde bu g\u00f6r\u00fc\u015flerin okutulmas\u0131 ve akademik ilerleme de bu g\u00f6r\u00fc\u015flere sahip insanlar\u0131n \u00f6n plana \u00e7\u0131kmas\u0131yla m\u00fcmk\u00fcn olabilecektir. \u00d6rne\u011fin bir \u00fcniversitede i\u015f bulmak i\u00e7in gerekli olan yay\u0131n kriterlerine ancak egemen iktisad\u0131n hakim oldu\u011fu dergilerde ve egemen fikirlere ayk\u0131r\u0131 olmayacak makaleler yazarsan\u0131z sahip olabilirsiniz. Akdeminin d\u0131\u015f\u0131nda kalmamak ya da y\u00fckselmek i\u00e7in bu kriterler ancak bu \u015fekilde sa\u011flanabilmektedir. Bu durum elbette farkl\u0131 fikirlerin geli\u015fip yayg\u0131nla\u015fmas\u0131na \u00f6nemli bir engel te\u015fkil etmektedir.
\nT\u00fcrkiye\u2019deki Heterodoks iktisat\u00e7\u0131lar Bat\u0131daki meslekta\u015flar\u0131na g\u00f6re daha \u015fansl\u0131 say\u0131labilirler. Bat\u0131daki kadar derin bir kutupla\u015fma oldu\u011funu s\u00f6ylemek zor. Ancak elbette egemen fikirler daha fazla a\u011f\u0131rl\u0131kta ve ekonomi b\u00f6l\u00fcmlerinde a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak bu g\u00f6r\u00fc\u015fler okutulmaktad\u0131r. Yine de Gazi \u0130ktisat ve Ankara Siyasal gibi Heteredoks \u00f6\u011fretinin g\u00fc\u00e7l\u00fc oldu\u011fu okullardan geriye pek bir \u015fey kalmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek yanl\u0131\u015f olmayacakt\u0131r.
\nYeterince sesimizi duyuramama problemini \u201c\u015fimdilik\u201d sosyal medya sayesinde k\u0131smen a\u015fm\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcyoruz ancak akademik olarak yukar\u0131da belirtti\u011fim zorluklar devam etmektedir ve olduk\u00e7a g\u00fc\u00e7l\u00fcd\u00fcr. Ancak yine de benim ge\u00e7mi\u015fte oldu\u011fum gibi Ortodoks iktisat i\u00e7inde Truva At\u0131 J olan iktisat\u00e7\u0131lar\u0131n say\u0131s\u0131n\u0131n y\u00fcksek oldu\u011funu ve Heteredoks fikirlerin zaman i\u00e7inde daha fazla yayg\u0131nla\u015faca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.
\n\u00c7o\u011fulcu bir iktisat i\u00e7in neler yap\u0131labilir size g\u00f6re?<\/strong>
\nAsl\u0131nda \u00e7ocuklara iktisat \u00f6\u011fretmedi\u011fimizi iktisat diye bir bilim olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 matemati\u011fin-istatisti\u011fin\/ekonometrinin ama\u00e7 de\u011fil ara\u00e7 olduklar\u0131n\u0131 anlatmakla ba\u015flayabiliriz san\u0131yorum. Ekonomi Politik ya da Politik \u0130ktisat bu alan\u0131 do\u011fru tan\u0131mlayan isimlerdir diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Mevcut iktisat \u00f6\u011fretisine kar\u015f\u0131 ge\u00e7mi\u015fte oldu\u011funu gibi yani Post Otistik \u0130ktisat tarz\u0131 \u00e7\u0131k\u0131\u015flara da ihtiya\u00e7 var. Biliyorsunuz Post Otistik \u0130ktisat ana ak\u0131m iktisat \u00f6\u011fretisine ve soyutlamac\u0131 anlay\u0131\u015fa kar\u015f\u0131 bir \u00f6\u011frenci tepkisiydi ve gayet ses getirmi\u015fti. B\u00f6yle bir \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n Fransa k\u00f6kenli olmas\u0131 san\u0131r\u0131m \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 olmasa da benzer \u00e7\u0131k\u0131\u015flara ve\/veya ba\u015fka \u00fclkelerde de benzer e\u011filimlere ihtiya\u00e7 var.
\nAncak s\u00f6yle bir sonu\u00e7ta \u00e7\u0131kart\u0131lmamal\u0131d\u0131r yani iki y\u00fczy\u0131ll\u0131k teoriler \u00e7\u00f6pe at\u0131lmal\u0131d\u0131r demek istemiyorum elbette. Fiyat teorisinin, \u00fcretici-t\u00fcketici teorilerinin olu\u015fumunda Marjinalist katk\u0131lar\u0131 d\u0131\u015flayamay\u0131z. Bu konularda tart\u0131\u015fmak ve ger\u00e7ek ger\u00e7ekli\u011fe ula\u015fmak \u00f6nemlidir. Dedi\u011fim \u00fcniversitelerin b\u00f6yle ortamlar sa\u011flamas\u0131d\u0131r. T\u00fcm d\u00fc\u015f\u00fcncelere a\u00e7\u0131k olmak gerekiyor. Burada bir uzla\u015fma sa\u011flanmal\u0131d\u0131r. T\u00fcm kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131m\u0131z tek iktisat dayatmas\u0131na ve b\u00f6yle bir uzla\u015f\u0131ya imkan tan\u0131mamas\u0131na y\u00f6neliktir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Hocam \u00f6ncelikle \u201cbiz de bunu \u00f6neriyoruz\u201d, \u201cbiz hep bunu savunduk\u201d derken bu c\u00fcmlelerdeki biz kim? Hangi d\u00fc\u015f\u00fcnce okuluna denk geliyor? Siz kimsiniz? Asl\u0131nda biz kelimesini Heterodoks (Post Keynesian ve Marxist \u0130ktisat) \u00f6neriler ba\u011flam\u0131nda kullan\u0131yorum o biz kelimesini. 2017 y\u0131l\u0131ndan itibaren Post-Keynesyen iktisada yak\u0131n hissetmeye ba\u015flad\u0131m kendimi. \u00c7\u00fcnk\u00fc k\u00fcresel ekonomi ile ilgili tekelle\u015fme, gelir da\u011f\u0131l\u0131m\u0131ndaki bozukluk […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":50462,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3407],"tags":[2347,2352,2346,2351,2350,2349,2348],"class_list":["post-50460","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-iktisat","tag-ana-akim-iktisat","tag-cogulcu-bir-iktisat","tag-dusunce-okulu","tag-heterodoks","tag-maliye-politikasi","tag-para-politikasi","tag-para-teorisi"],"amp_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/imgazete.tr\/yalova-cinarcik\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/50460","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/imgazete.tr\/yalova-cinarcik\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/imgazete.tr\/yalova-cinarcik\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/imgazete.tr\/yalova-cinarcik\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/imgazete.tr\/yalova-cinarcik\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=50460"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/imgazete.tr\/yalova-cinarcik\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/50460\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/imgazete.tr\/yalova-cinarcik\/wp-json\/wp\/v2\/media\/50462"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/imgazete.tr\/yalova-cinarcik\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=50460"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/imgazete.tr\/yalova-cinarcik\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=50460"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/imgazete.tr\/yalova-cinarcik\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=50460"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}