Türk Edebiyatı Disiplininde Halk Anlatılarında Ensest, Sonuç

Murat Kamböre — Sat, 17 Feb 2024 18:11:11 +0000

Türk Edebiyatı Disiplininde Halk Anlatılarında Ensest
Sonuç
Bu çalışmada ensest temalı Türkçe halk masalları, halk hikâyeleri, türkü ve mânileri Jung‟un arketipsel simgeciliğinden yararlanarak çözümlenmiş ve ensest temasıyla yansıtılan durumlar ortaya çıkarılmıştır. Çalışmada ilk olarak ensestin tanımı yapılmış, ardından Türkiye‟deki akrabalık ilişkilerine değinilmiştir.
Giriş bölümünde belirtilen akrabalık terminolojisine bağlı kalarak halk anlatılarındaki ensest türleri tespit edilmiş ve bu türler tezin içinde ayrı bölüm başlıkları altında incelenmiştir.

Bu çalışmada ele alınan ensest türleri, halk anlatı türlerine göre farklı yorumlanmaktadır. İncelenen halk anlatılarında ensestin sadece biyolojik ya da psikolojik etkenlerle açıklanmasının mümkün olmadığı ve bu bağlamda yapılacak yorumlarda toplumsal yapı ile kültürel çevrenin öneminin göz ardı edilmemesi gerektiği görülmektedir.

Nitekim bu çalışmada feminist psikanalitik kuramın ışığında gözden geçirilen Türkçe halk edebiyatı metinlerinde de ortaya çıktığı üzere Türkiye‟de ensest yasağının kapsamının belirlenmesi ve uygulanmasında İslam dininin etkisi olduğu gözlemlenmektedir. Bunun yansımalarını süt kardeşin ensest olarak değerlendirilmesinde ve kimi durumlarda ensesti meşrulaştırmak için yapılan açıklamalarda görmek mümkündür. Ayrıca toplumsal yapı içerisinde aile ve evlilik ilişkilerini düzenleyen levirat ve sororat gibi geleneklerin işlevselliği ve uygulanışı da ensestin toplumda meşrulaştırılıp biçimlendirildiği durum ve koşulları göstermektedir.

“Yıldırım Padişah”, “Ütelek”, “Acemoğlu”, “Altın Şamdan”, “Ahu Melek”, “Tüylüce”, “Sandık” ve “Kırmızı Terlik” masallarında göze çarpan baba-kız ensesti ise kızın bireyleşme sürecinin başlangıcını oluşturmakta ve daha sonra kızın ev dışından biriyle evlenmesinin önünü açan koşulları sağlamaktadır. Baba-kız

ensestinde ensesti isteyen tarafın baba, mağdur olan tarafın kız olması erkek egemen düzenin işleyişini göstermesi bakımından önemlidir. Her ne kadar Freudcu psikanalitik söylem kızın babasını arzuladığı sonucuna ulaşsa da masal metinleri üzerinden bu söylemin gerçekliğini onaylamak mümkün değildir. Masallarda kızın arzu nesnesi olarak konumlandırılmaması, ba banın kızına duyduğu ensest eğiliminin

cinsellik üzerine kurgulanmadığını göstermektedir. Özellikle masallarda kızın, evden ayrılıp yeni bir aileyi kurumsallaştırması ensest yasağının bir işlevi olan dış evliliğin gerçekleştiğine işaret etmektedir.
Bu noktada ensestin varlığı, kızın ev dışına çıkıp karşı cinsin ayrımına varmasını ve ev dışında biriyle evlenmesi gerektiği düşüncesinin içselleştirilmesini ifade etmektedir.
Masallardaki baba-kız ensestinde kız, arzu nesnesi olarak görülmezken âşık tarzı destanlardaki baba-kız ensestinde ise kızın, babanın gözünden arzu nesnesi olarak betimlenmesi ensesti isteyen tarafı açıklıkla ortaya koymaktadır. Bu bağlamda “Adanada Metres olarak kullanmak isteyen babasını hiç acımadan tabanca ile vuran Neclanın destanı” ve “Adanalı Baba Katili NEJLA TÜTÜNÜN DESTANI”nda kızın, aynı evde yaşamaları dolayısıyla ensestöz babayı öldürerek (cezalandırarak) ondan kurtulmak istediği görülmektedir. Âşık tarzı destanlarda anlatılan olaylar, yaşanan ensest dolayısıyla değil, ensestöz babanın öldürülmesiyle gazetelere konu olmuştur; nitekim sadece bu metinler üzerinden ensestöz babaların gerçek hayatta da cezalandırıldığı sonucuna varmak elbette mümkün değildir. Ancak bu anlatılarda kızın, ensestöz babayı öldürmesi erkek egemen düzende ensest suçu işleyen babayı cezalandıracak başka toplumsal bir işleyişin bulunmadığını göstermesi bakımından dikkat çekicidir.

Baba-kız ensesti, annenin yokluğunda babayla kız arasında ortaya çıkan mücadeleyi söz konusu ederken kayınbaba-gelin ensesti babayla oğul arasında iktidar mücadelesini açığa vurmaktadır. Kayınbaba-gelin ensestinin yer aldığı adsız iki türkü ile “Allı Gelinim” türküsünde, “Merzifonda Öz Gelinine Göz Koyupta Asker Evlâdını öldüren Katil Babanın Destanı”nda askerliğe giden oğlun yokluğunda babanın gelinine göz diktiği görülmektedir. “Gelinine göz diken Babanın Destanı”nda ise kayınbaba, kocası çalışmaya giden gelinine göz diker. Türkülerde baba, oğlunun yokluğunda kendisine emanet edilen geliniyle, asker oğlunun öldüğü haberiyle ya da ge linin namusunu koruyamadığı düşüncesiyle nikâhlanır. Âşık tarzı

destanlarda ise baba, gelinine göz dikmekle kalmaz, “Merzifonda Öz Gelinine Göz Koyupta Asker Evlâdını öldüren Katil Babanın Destanı”nda olduğu gibi askerden dönen oğlunu öldürmekte ve böylece kendi iktidarının sürdürülmesini sağlamaktadır. Bu anlatılarda iki erkek arasındaki iktidar mücadelesi kadın ve kadının namusu üzerinden yaşanmaktadır.
“Şah İsmail” hikâyesi, “Elif ile Yaralı Mahmut Hikâyesi” ve “Güzel Ahmet Hikâyesi”nde, “Kuşlar Padişahının Kızı”, “Kurbağa ile Padişah Oğlu”, “Mayıl ile Ab-ı Güneş” ve “Hızmalı Güzel” masallarında nesne olarak konumlandırılan kadının, güzelliği ölçüsünde erkeğin gücünü sergilediği düşünülmektedir. Baba ile oğul arasındaki iktidar mücadelesi ise erkin el değiştirmesi üzerine kuruludur. Kayınbaba-gelin ensestinin yer aldığı halk anlatılarında baba, oğlunun iktidarını ele geçirmesini istemediğinden harekete geçmektedir. Oğul üzerinde sahip olduğu otoriteyi kaybetme korkusu yaşayan baba, oğlunun eşi üzerinden dolaylı olarak bu otoriteyi kurmaya ya da korumaya çabalamaktadır. Aynı şekilde anne-oğul ensestinde de, oğlunun iktidarına göz koyduğunu düşünen baba, oğlundan önce harekete geçip onun sonunu hazırlar.

Dede Korkut Oğuznameleri‟nde de görüldüğü gibi oğlun annesine el uzattığı ifadesinin ardında, aslında oğlun gelecekte babanın iktidarını oğlun ele geçireceği düşüncesi yatmaktadır.

Kayınbirader-yenge ensesti biri tercihli diğeri zorunlu olmak üzere iki biçimde gerçekleşmektedir. “Lâdikte karısına göz dikip kardeşinin karnını bıçakla Boy boya yaran katilin destanı” ve “Sivasta Yenge için Kardeşini İple Boğan Kardeş Katili‟nin DESTANI”nda kayınbirader ve yenge isteyerek birlikte olurken

“Kocasının ölümü üzerine çocuk yaştaki kaynına varması için zorlanan gelinin yaktığı türkü”de ve “Beni Taşlara Vurun” türküsünde ise levirat geleneğince zorla evlendirilmek istenen yengenin ve kayınbiraderin bu evliliği istemediği sergilenmektedir. Levirat geleneğince evlenmek istemeyen kayınbirader ya da yenge,

karşı tarafa birinci dereceden akrabalık terimleriyle hitap ettiğini ifade etmekte ve bunu söz konusu evliliği olumsuzlamak için kullanmaktadır. Bu durum ensestin, kişinin karşısındakine hangi akrabalık terimiyle hitap ettiği ya da karşısındakiyle nasıl bir yakınlık kurduğu ile ilgili olduğunu göstermektedir. Bunun bir örneği erkek kardeş-kız kardeş ensesti bölümünde incelenen Arzu ile Kamber halk hikâyesinde de

görülmektedir. Kan bağıyla kardeş olmadıkları hâlde aynı evde büyümeleri nedeniyle kahramanların kardeş sayılması, bu gençlerin birbirlerine kavuşmalarını engellemektedir.

Mânilerde ve “Armudumu Dişledim” türküsünde görülen enişte-baldız ensestinde de, tercihli kayınbirader-yenge ensestinde olduğu gibi, kadının ensest eğilimi göstermesi, ensesti isteyen tarafın erkek olduğunu öne süren feministlerin düşüncelerinin sorgulanmasını sağlamaktadır. Erkek egemen düzende ikincil konuma yerleştirilerek nesneleştirilen kadın söz konusu iki ensest türünde de özne

konumundadır. Nitekim âşık tarzı destanlardaki kayınbirader-yenge ensestinde kadının düşüncelerine ve duygularına daha az yer verilse de mânilerde baldızın ensest eğilimi açıkça dışa vurularak sergilenmektedir.
Bu çalışma, karşılaştırma yoluyla incelenen halk masallarında, halk hikâyelerinde, âşık tarzı destanlar, türküler, ağıtlar ile mânilerde ortaya çıkan ve halk edebiyatı alanında daha önce incelenmemiş olan
ensest temasını ele alıp açımlayarak Türkiye‟deki ensest olgusunun ve buna bağlı olarak ensestin
algılanış biçimlerinin halk anlatılarında karşımıza çıkan ensest türleri üzerinden değerlendirilerek sorgulanabileceğini göstermiştir.

SEÇİLMİŞ BİBLİYOGRAFYA

Abalı, Nefise. “Türk Halk Hikâyelerinde „İlk Görüşte Aşk‟ Motifi, Ensest Yasağı ve Egzogami”.

Millî Folklor, 83 (Güz 2009). 97-102.

Akan, Hamit. “Sivasda Yenge için Kardeşini İple Boğan Kardeş Katili‟nin Destanı”. Samsun: 1959.

“Allı Gelinim”. 02 Ağustos 2011.
Alptekin, Ali Berat.

Halk Hikâyelerinin Motif Yapısı. Ankara: Akçağ Yayınları, 1997.

——. “Elif ile Yaralı Mahmut Hikâyesi”.Türk Folkloru Araştırmaları. Ankara: 1982. 21-46.

Arens, W. The Original Sin-Incest and Its Meaning. New York: Oxford University Press, 1986.

“Armudumu Dişledim”. 02 Ağustos 2011.

Arzu ile Kamber. İstanbul: İstanbul Maarif Kitaphanesi, 1946.

Âşık İbrahim. “Merzifon‟da Öz Gelinine Göz Koyupta Asker Evlâdını Öldüren Katil Babanın Destanı”. Yıldızeli Nallı Köyü: 1969.

Ataşalan, Zeynel Abidin. “Tevrat, İnciller ve Kuran-ı Kerim‟e Göre Aile”.

Basılmamış Yüksek Lisans Tezi. Kahramanmaraş: Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Felsefe ve Din Bilimleri Anabilim Dalı, 2008.

Aydın, Hilal. “Ataerkil Konumdaki Kadın Konumu Açısından Ağıt Geleneğine Bir Bakış”. Millî Folklor, 18 (2006). 108-113.

Balaman, Ali Rıza. Evlilik Akrabalık Türleri (Sosyal Antropolojik Yaklaşımlı). Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları, 2002.

Başgöz, İlhan. “Mânilerimizin Başlıca Temelleri”. Folklor Yazıları. İstanbul: Adam Yayınları, 1986. 230-241.

——. “Ağıt, Sosyal Tarih ve Etnografya”. Somut Olmayan Kültürel Mirasın Müzelenmesi Sempozyum Bildirileri. Haz. M. Öcal Oğuz, Tuba Saltık Özkan. Ankara: Gazi Üniversitesi THBMER Yayınları, 2004. 15-30. Bayraktar, Nesrin. “Kavram ve Anlam Boyutunda Al, Kırmızı ve Kızıl”. International Journal of Central Asian Studies, Vol.10, No.1 (2005). 145-165.

Bitiş, İbrahim. “Adanalı Baba Katili Nejla Tütünün Destanı”. Samsun: 1967. Boratav, Pertev Naili.
Masallar 1-Uçar Leyli. Yayıma Hazırlayan: Muhsine Helimoğlu Yavuz. İstanbul: Tarih Vakfı Yayınları, 2001.

——. Az Gittik Uz Gittik. Ankara: İmge Yayınları, 2008.

——. Zaman Zaman İçinde. İstanbul: Adam Yayınları, 1998
Burton, V. Roger. “Folk Theory and Incest Taboo”. Ethos, Vol. 1, No. 4 (Winter,1973). 504-516 Chodorow, Nancy. “Oedipal Resolution and Adolescent Replay”. The Reproduction of Mothering. California: University of California Press, 1978. 130-140.

Çobanoğlu, Özkul. Âşık Tarzı Kültür Geleneği ve Destan Türü. Ankara: Akçağ Yayınları, 2000.

Çoruhlu, Yaşar. “Türk Mitolojisinde Renkler ve Sayılar”. Türk Mitolojisinin Anahatları. İstanbul: Kabalcı Yayınevi, 2002. 181-205.

Dede Korkut Oğuznameleri. Haz. Semih Tezcan-Hendrik Boeschoten. İstanbul: YapıKredi Yayınları, 2006.

Develioğlu, Ferit. Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lûgat. Ankara: Aydın Kitabevi, 2005.

Donovan, Josephine. Feminist Teori. İstanbul: İletişim Yayınları, 2007. Dorson, Richard. “Psikanalitik Kuram”. Günümüz Folklor Kuramları. Çev. Selcan Gürçayır ve Yeliz Özay. Ankara: Geleneksel Yayıncılık, 2006.

Duran, Mustafa. “Adana‟da Metres Olarak Kullanmak İsteyen Babasını Hiç Acımadan Tabanca ile Vuran Necla‟nın Destanı”. 1970.

Elçin, Şükrü. Türkiye Türkçesinde Ağıtlar. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları, 1990.

——.Halk Edebiyatına Giriş. Ankara: Akçağ Yayınları, 2000.

Emiroğlu, Kudret ve Suavi Aydın. Antropoloji Sözlüğü. Ankara: Bilim ve Sanat Yayınları, 2003. 263-4.

Estés, Clarissa P. Kurtlarla Koşan Kadınlar. İstanbul: Ayrıntı Yayınları, 1995.

Freud, Sigmund. Totem ve Tabu. Çev. K. Sahir Sel. İstanbul: Sosyal Yayınlar, 1984.

——.Cinsiyet Üzerine. Çev. A. Avni Öneş. İstanbul: Say Yayınları, 2009.

——. “Rüyalar Üzerine On Konferans”. Rüyalar Üzerine İki Deneme. Çev. İbrahim Türek. İstanbul: Varlık

Yayınları, 1965.

Fordham, Frida. Jung Psikolojisinin Ana Hatları. İstanbul: Say Yayınları, 1983.

Garip Kaymak (Çorumlu Halk Şairi). “Gelinine Göz Diken Babanın Destanı”. Eskişehir: 1961.

Geçtan, Engin. “Carl Gustav Jung ve Analitik Psikoloji”. Psikanaliz ve Sonrası. İstanbul: Metis Yayınları, 2002.

Güvenç, Bozkurt. “Sosyal Değişme Sürecinde Aile, Akrabalık ve Soy İlişkileri”. Türkiye’de Toplumsal Bilim Araştırmalarında Yaklaşımlar ve Yöntemler.

Der. Karabaş, Seyfi ve Yaşar Yeşilçay. Ankara: ODTÜ Türk Halk Bilimi Topluluğu Yayınları, 1977. 165-170.

Gökdemir, Gönül. “1950-1975 Yıllarında Âşık Destanlarında „Namus‟ Kavramı”. Millî Folklor, 64 (2004).
52-66.

Göksu, M. Hasan. Mânilerimiz. İstanbul: Milliyet Yayınları, 1970.

Günay, Umay. Elazığ Masalları. Erzurum: Atatürk Üniversitesi Yayınları, 1975.

Görkem, İsmail. “I. Güzel Ahmet Hikâyesi”. Halk Hikâyesi Araştırmaları: Çukurovalı Aşık Mustafa Köse ve Hikaye Repertuvarı. Ankara: Akçağ Yayınları, 2000. 163-94.

Gürol, Ender. Analitik Psikoloji ve C. G. Jung. İstanbul: Cem Yayınevi, 1991.
Haviland, William A. Kültürel Antropoloji. Çev: İnan Deniz. İstanbul: KaknüsYayınları, 2002. 263-341.

Herman, Judith with Lisa Hirshman. “Father-Daughter Incest”. Signs, Vol. 2, no. 4 (Summer, 1977).
735-756.

——. “Cinderella or Saint Dympna”. Father-Daughter Incest. USA: Harvard University Press, 1981. 1-4.

Humm, Maggie. Feminist Edebiyat Eleştirisi. Haz. Gönül Bakay. Çev. Aylin Ecdaroğlu ve diğer.

İstanbul: Say Yayınları, 1994. 167-191.

İlin, M. ve E. Segal. İnsan, Nasıl İnsan Oldu?. Çev. Ahmet Zekerya. İstanbul: Say Yayınları, 1993.

İlkkaracan, Pınar. “Giriş: Müslüman Toplumlarda Kadın ve Cinsellik”. Müslüman Toplumlarda Kadın ve Cinsellik. Der. Pınar İlkkaracan. İstanbul: İletişim Yayınları, 2003. 11-32.

——. “Çocuklara Yönelik Cinsel Taciz”. Sıcak Yuva Masalı-Aile İçi Şiddet ve Cinsel Taciz. İstanbul: Metis Yayınları, 1996. 111-130.

İnan, Abdülkadir. “Türk Düğünlerinde Exogamie İzleri”. Makaleler ve İncelemeler.

Ankara: Türk Tarih Kurumu, 1968. 341-9.

Johnson, Allen and Douglas Price-Williams. Oedipus Ubiquitous: The Family Complex in World Folk Literature. California: Stanford University Press, 1996.

Jung, Carl Gustav. Dört Arketip. Çev. Zehra Aksu Yılmazer. İstanbul: Metis Yayınları, 2005.

——. İnsan ve Sembolleri. Çev. Ali Nihat Babaoğlu. İstanbul: Okuyanus Yayınları, 2007.

——. İnsan Ruhuna Yöneliş. Çev. Engin Büyükinal. İstanbul: Say Yayınları, 2004.

Jung’dan Seçme Yazılar. Der. Anthony Storr. Çev. Dost Yayıncılık. Ankara: Dost Yayınları, 2006.

Karabaş, Seyfi. Bütüncül Türk Budunbilimine Doğru. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 1999.

Kasapoğlu, Abdurrahman. “Ensest Tabusu ve Egzogami Kuralının Kur‟an‟daki Yansımaları”.

Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi III (2003-sayı 1). 5-15.

——. “Kur‟an‟ın İffet Anlayışı”. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi III (2003-sayı 4). 5-25.

Kurt, Muzaffer. “Lâdikte Karısına Göz Dikip Kardeşinin Karnını Bıçakla Boy Boya Yaran Katilin Destanı”. Samsun: 1960. Köksal, Asım. “Âdem Aleyhisselâmın Hz. Havva‟dan Doğan Çocukları”.
Büyük Peygamberler Tarihi. İstanbul: Köksal Yayıncılık, 2005. 71-76.

Köse, Nerin. “Ensest Evliliğin Türk Halk Hikayelerindeki İzleri”.
Tarih İncelemeleri Dergisi XI (1996). 147-161.

Kottak, Conrad Phillip. Antropoloji: İnsan Çeşitliliğine Bir Bakış. Çev. Balkı Aydın Şafak ve diğer.

Ankara: Ütopya Yayınları, 2002. Mâniler. Der. Mahmut Yurter. İstanbul: Tarih Konuşuyor Yayını, 1958.

McLennan, John and D. McL. “The Origin of Exogamy”. The English Historical Review, Vol. 3, No. 9 (Jan.,1888). 94-104.

Mernessi, Fatma. “İslâmda Aktif Kadın Cinselliği Anlayışı”. Müslüman Toplumlarda Kadın ve Cinsellik. Der. Pınar İlkkaracan. İstanbul: İletişim Yayınları, 2003. 33-53.

Mitchell, Juliet. “Kutsal Aile ve Dişilik”. Psikanaliz ve Feminizm. Çev: Ayşe Kurtulmuş. İstanbul: Yaprak Yayınları 1984. 435-472.

Oktürk, Şerif. Türk Mânileri Antolojisi. İstanbul: Kastaş Yayınları, 1985.

Öğüt, Hande. “Edebiyattan Beyazperdeye Koyu Kırmızı Bir Tabu”. Varlık Dergisi, 1184 (Mayıs 2006). 26-37.

Ölçer, Evrim. Masal Mekânında Kadın Olmak. Ankara: Geleneksel Yayıncılık, 2006.

Özdemir, Ahmet Z. Öyküleriyle Ağıtlar. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları, 1994.

——.“Ağıt Toplumu”. Folklor/ Edebiyat 2 (Şubat 1995). 101-09.

Öztürk, Ali Osman. Türkü Yazıları. Ankara: Milli Folklor Yayınları, 1995.

Radloff, Wilhelm ve Ignaz Kúnos. Proben: der Volks Literatur der türkishen Stämme VIII. Haz. Saim Sakaoğlu ve Metin Ergun. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 1998.

Raglan, Lord. “Incest and Egzogami”.The Journal of the Royal Anthropological of Great Britain and Ireland, Vol. 3 (Jan.-Jun., 1931). 167-180.

Salman, Ebru. Uşaklıgil ve Atılgan’ın Romanlarında Ensest Motifleri . Basılmamış Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2009.

Sakaoğlu, Saim. Gümüşhane ve Bayburt Masalları . Ankara: Akçağ Yayınları, 2002.

——. ve Ali Berat Alptekin. “Şah İsmail”. Behçet Mahir’in Hikâyeleri 1. 164-220.

——. “Masallarda Taş Kesilmeler”. Anadolu Türk Efsanelerinde Taş Kesilme Motifi ve Bu Efsanelerin Tip Kataloğu. Ankara: Kültür Bakanlığı Millî Foklor Araştırma Dairesi Yayınları, 1980. 46-48.

Seyidoğlu, Bilge. Erzurum Masalları. Erzurum: Erzurum Kitaplığı, 1996

Schwab, Gustav. “Oidipus Efsanesi”. Klasik Yunan Mitolojisinin En Güzel Efsaneleri I. Çev. Devrim Doğan Yüzer. İstanbul: İlya Yayınevi, 2004. 255-77.

Şimşek, Esma. Yukarıçukurova Masallarında Motif ve Tip Araştırması. Cilt 1-2. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları, 2001.

Tannahill, Reay. Tarihte Cinsellik. Çev. Sinem Gül. Ankara: Dost Yayınları, 2003.

Tezcan, Mahmut. “Eski Türk Ailesi”. Türk Ailesi Antropolojisi. Ankara: İmge Yayınları, 2000. 13-32.

The Dictionary of Anthropology. Ed. Thomas Barfield. Oxford: Blackwell Publishing, 2004.

Turhan, Salih, Kubilay Dökmetaş ve Levent Çelik. Notalarıyla Türkülerimiz ve Hikâyeleri. Ankara: 1996.

Türkiye’de Ensest Sorununu Anlamak. Haz. Alanur Çavlin-Bozbeyoğlu. Ankara: 2009.

Türkiye’de 2004 Yılında Yaşayan Halk İnanışları: Nesneler ve Uygulamalar. Haz. Öcal Oğuz ve Zeliha Oral. Ankara: Gazi Üniversitesi THBMER Yayınları, 2004.

Türköne, Mualla. Eski Türk Toplumunun Cinsiyet Kültürü. Ankara: Ark Yayınevi, 1995.

Yağmurdereli, Nesip. Mânilerimiz. İstanbul: Dizerkonca Matbaası, 1963

Yardımcı, Mehmet. Yaşayan Malatya Masalları: Metinler ve İncelemeler. Malatya: İnönü Üniversitesi Vakfı, 1996.

Welldon, Estella V. Anne: Melek mi, Yosma mı? Çev: Can Kurultay ve Semra Kunt Akbaş. İstanbul: Ayrıntı Yayınları, 2001.

Yazır, Elmalılı Hamdi. Kuran-ı Kerim Türkçe Meali . İstanbul: İstanbul Dağıtım A.Ş, 2002.

halk edebiyatı alanında – İmgazete

Türk Edebiyatı Disiplininde Halk Anlatılarında Ensest, Sonuç